Xəstəliklər və müalicələr

Şəkər xəstəliyinin ilkin əlamətləri hər insanda eyni şəkildə özünü göstərmir. Xüsusilə tip 2 diabet tədricən inkişaf etdiyindən insan uzun müddət heç bir ciddi şikayət hiss etməyə bilər. Buna görə şəkər xəstəliyinin əlamətlərini vaxtında tanımaq və risk faktorları olduqda müayinədən keçmək vacibdir.

Şəkər xəstəliyinin ən çox rast gəlinən əlamətləri arasında həddindən artıq susamaq, ağız quruluğu, tez-tez sidiyə çıxmaq, gecə saatlarında sidiyə getmənin artması, səbəbsiz yorğunluq və halsızlıq, görmənin bulanıqlaşması və səbəbsiz çəki itkisi qeyd olunur. Bəzi insanlarda yaraların gec sağalması, təkrarlanan infeksiyalar və dəridə qaşınma da yüksək qan şəkəri ilə əlaqəli ola bilər.

Şəkər xəstəliyinin ilkin əlamətlərindən biri tez-tez susamaq və çoxlu maye qəbul etməkdir. Qanda qlükozanın yüksəlməsi böyrəklərin artıq qlükozanı sidiklə xaric etməsinə səbəb ola bilər. Bu isə sidiyə çıxmanın artmasına və nəticədə susuzluq hissinin yaranmasına gətirib çıxara bilər.

Lakin bu əlamətlərin olması avtomatik olaraq şəkər xəstəliyi diaqnozu demək deyil. Eyni simptomlar digər sağlamlıq problemlərində də müşahidə oluna bilər. Dəqiq diaqnoz üçün qan şəkərinin ölçülməsi və həkim tərəfindən uyğun laborator müayinələrin qiymətləndirilməsi lazımdır.

Uşaqlarda şəkər xəstəliyinin əlamətləri böyüklərdə müşahidə olunan simptomlara bənzəyə bilər. Güclü susuzluq, tez-tez sidiyə çıxma, gecə sidiyə getmə, səbəbsiz çəki itkisi, halsızlıq və əvvəlki fəaliyyətlərə marağın azalması uşaqlarda diabetin mümkün əlamətləri arasında yer alır.

Xüsusilə əvvəllər gecə sidiyə getməyən uşağın yenidən yatağını islatmağa başlaması diqqət tələb edən əlamətlərdən biri ola bilər. Uşaqlarda şəkər xəstəliyinin əlamətləri sürətli şəkildə inkişaf edə bildiyi üçün valideynlərin bu dəyişiklikləri vaxtında fərq etməsi vacibdir.

Tip 1 diabet uşaqlıq və yeniyetməlik dövründə aşkar edilə bilər. Güclü susuzluq, tez-tez sidiyə çıxma, sürətli çəki itkisi və ciddi halsızlıq müşahidə edilən uşağın pediatr və ya uşaq endokrinoloqu tərəfindən qiymətləndirilməsi məqsədəuyğundur.

Bəzi hallarda yüksək qan şəkəri daha ciddi simptomlarla müşayiət oluna bilər. Güclü halsızlıq, qusma, qarın ağrısı, sürətli və dərin nəfəsalma, şüurda dəyişiklik və ağızdan meyvə qoxusuna bənzər qoxunun gəlməsi təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edən əlamətlərdir.

Qan şəkərinin norması ilə bağlı göstəricilər ölçmənin nə vaxt aparılmasından və istifadə olunan laboratoriya meyarlarından asılıdır. Acqarına qan şəkəri, yeməkdən sonra qlükoza səviyyəsi və HbA1c kimi göstəricilər diabetin qiymətləndirilməsində istifadə olunan əsas müayinələrdəndir.

HbA1c testi qanda şəkərin son bir neçə ay ərzindəki orta səviyyəsi haqqında məlumat verir. Bu müayinə şəkərli diabetin diaqnostikasında və artıq diaqnoz qoyulmuş şəxslərdə qan şəkərinə nəzarətin qiymətləndirilməsində istifadə oluna bilər.

Evdə qlükometr vasitəsilə ölçülən qan şəkəri göstəricisi insanın gündəlik nəzarəti üçün faydalı olsa da, tək bir ölçüm əsasında şəkər xəstəliyi diaqnozu qoyulmur. Qan şəkərinin yüksək çıxması təkrar müayinələr, HbA1c və həkimin uyğun hesab etdiyi digər testlərlə birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Şəkərin yüksəlməsi müxtəlif səbəblərlə əlaqəli ola bilər. Qidalanma, stress, kəskin xəstəliklər və bəzi dərman preparatları qan qlükozasına təsir göstərə bilər. Buna görə “şəkər neçə olmalıdır?” və ya “qan şəkərinin norması nə qədərdir?” kimi sualların cavabı konkret müayinə şəraiti nəzərə alınmaqla həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Gizli şəkər xəstəliyi ifadəsi gündəlik istifadə zamanı çox vaxt prediabeti və ya diabetin hələ aşkar simptomlar yaratmadığı erkən mərhələsini ifadə etmək üçün işlədilir. Prediabet zamanı qan şəkəri normaldan yüksək olur, lakin diabet diaqnozu üçün istifadə edilən həddə çatmaya bilər.

Gizli şəkər xəstəliyində nəzərəçarpan simptomların olmaması mümkündür. İnsan özünü sağlam hiss etsə də, laborator müayinələr zamanı qan şəkərinin normadan yüksək olduğu müəyyən edilə bilər. Bu səbəbdən diabet riski yüksək olan şəxslərin mütəmadi tibbi müayinədən keçməsi əhəmiyyətlidir.

Artıq çəki, fiziki aktivliyin az olması, ailədə tip 2 diabetin olması, yüksək arterial təzyiq və digər metabolik risk faktorları diabet ehtimalını artıra bilər. Bu risk faktorlarından bir neçəsi olan şəxslərdə həkim qan şəkəri və HbA1c müayinələrinin aparılmasını tövsiyə edə bilər.

Prediabet erkən aşkar edildikdə qidalanmanın yaxşılaşdırılması, fiziki aktivliyin artırılması, çəkinin sağlam səviyyədə saxlanılması və həkim nəzarəti ilə tip 2 diabetin yaranma riskini azaltmaq mümkün ola bilər.

Şəkər xəstəliyinin müalicəsi diabetin növündən, xəstənin yaşından, ümumi sağlamlıq vəziyyətindən, qan şəkərinin səviyyəsindən və digər fərdi xüsusiyyətlərdən asılı olaraq müəyyən edilir. Müalicənin əsas məqsədi qan şəkərinin hədəf səviyyələrdə saxlanılması və diabetlə əlaqəli ağırlaşmaların riskinin azaldılmasıdır.

Tip 1 diabet zamanı insulin müalicəsi əsas müalicə üsuludur. Tip 2 diabetin müalicəsində isə sağlam və balanslı qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik, çəkinin idarə olunması və həkim tərəfindən təyin olunan dərman preparatları mühüm rol oynayır. Bəzi hallarda tip 2 diabet zamanı insulin müalicəsinə də ehtiyac yarana bilər.

Şəkər xəstəliyinin müalicəsi yalnız dərman qəbulundan ibarət deyil. Qidalanma rejiminin düzgün qurulması, fiziki aktivliyin artırılması, qan şəkərinin mütəmadi izlənilməsi və həkim nəzarəti diabetin idarə olunmasının vacib hissələridir.

Diabet uzun müddət nəzarətsiz qaldıqda ürək-damar xəstəlikləri, böyrək zədələnməsi, görmə problemləri, sinir sistemi zədələnməsi və digər ağırlaşmaların yaranma riski arta bilər. Buna görə şəkər xəstəliyinin əlamətləri müşahidə edildikdə və ya diabet üçün risk faktorları olduqda vaxtında həkimə müraciət etmək vacibdir.

Məlhəm Beynəlxalq Hospitalda şəkərli diabet və digər endokrinoloji problemlərlə bağlı tibbi qiymətləndirmə, diaqnostika və müalicə prosesi pasiyentin fərdi vəziyyəti nəzərə alınmaqla həyata keçirilə bilər.