Xəstəliklər və müalicələr

Baş gicəllənməsi tək başına və ya aşağıdakı əlamətlərlə birlikdə ortaya çıxa bilər:

😵 ətrafın və ya otağın fırlanması hissi

🤢 ürək bulanma və qusma

👂 qulaqlarda küy, cingilti və ya qulaqda dolğunluq hissi

👁️ göz önündə qaralma, “qığılcımlar” və ya görmənin dumanlanması

⚖️ yeriyərkən tarazlığın pozulması, yıxılma qorxusu

💦 soyuq tər, rəng qaçması, halsızlıq

🤕 baş ağrısı (baş ağrısı ilə miqrenin fərqləri üçün baş ağrısı yoxsa miqren məqaləsinə baxa bilərsiniz)

Baş gicəllənməsinin səbəbləri çox genişdir. Bəziləri zərərsizdir və qısa müddətdə keçir, bəziləri isə mütləq həkim müayinəsi tələb edir.

H3: Daxili qulaq və vestibulyar sistem problemləri 👂

Tarazlığı idarə edən vestibulyar sistem daxili qulaqda yerləşir. Onun pozulması vertiqonun ən çox rast gəlinən səbəbidir:

🔸 Xoşxassəli paroksismal mövqe vertiqosu (BPPV): başı müəyyən vəziyyətə çevirərkən, məsələn yataqda dönərkən və ya yuxarı baxarkən qısa müddətli (adətən bir dəqiqədən az) güclü fırlanma hissi yaranır.

🔸 Vestibulyar nevrit və labirintit: çox vaxt virus infeksiyasından sonra qəfil başlayan, saatlarla və ya günlərlə davam edən şiddətli başgicəllənmədir.

🔸 Menyer xəstəliyi: vertiqo tutmaları qulaqda küy, dolğunluq hissi və eşitmənin zəifləməsi ilə müşayiət olunur.

Qan təzyiqinin dəyişməsi 🩸

Həm aşağı, həm də yüksək təzyiq başgicəllənməyə səbəb ola bilər. Bəzi insanlarda isə oturub-durarkən təzyiqin qəfil düşməsi (ortostatik hipotenziya) ayağa qalxan kimi gözlərin qaralmasına gətirib çıxarır.

Ürək ritminin pozulması ❤️

Ürək lazımi qədər qan vurmadıqda beynə qan axını müvəqqəti azala bilər. Ürək döyüntüsü, sinə narahatlığı və ya nəfəs darlığı ilə birlikdə olan başgicəllənmə üçün aritmiya və digər ürək xəstəlikləri yoxlanılmalıdır.

Anemiya, vitamin çatışmazlığı və qan şəkərinin düşməsi 🥗

Qanda dəmir və ya B12 vitamini çatışmazlığı (anemiya) toxumalara oksigen çatdırılmasını azaldır və başgicəllənmə, halsızlıq yaradır. Uzun müddət ac qalmaq, qan şəkərinin kəskin düşməsi (hipoqlikemiya) də eyni təsir göstərir. Şəkər xəstəliyi olan şəxslərdə bu hal xüsusilə vacibdir.

Susuzlaşma və qeyri-düzgün qidalanma 💧

Kifayət qədər maye qəbul etməmək, isti havada uzun müddət qalmaq, qusma və ishal zamanı su itkisi başgicəllənmənin tez-tez rast gəlinən səbəbidir.

Yuxu pozuntuları, stress və həyəcan 😴

Yuxusuzluq, uzunmüddətli stress və həyəcan hissi də başgicəllənmə yarada bilər. Gecə xoruldayan və səhərlər yorğun oyanan şəxslər üçün yuxu apnesi, daimi gərginlik və qorxu hissi ilə bağlı hallar üçün isə nevroz haqqında məlumat faydalı ola bilər.

Sinir sistemi xəstəlikləri 🧬

Bəzi hallarda başgicəllənmə sinir sisteminin xəstəliyinin əlaməti olur: vestibulyar miqren (bu formada baş ağrısı olmadan da başgicəllənmə ola bilər), beyin damarlarında qan dövranı pozuntuları, insult, beyincik və beyin kötüyü xəstəlikləri. Bu səbəblər nisbətən az rast gəlsə də, vaxtında aşkarlanması çox vacibdir.

Boyun nahiyəsi problemləri və dərmanların təsiri 💊

Boyun sütununun xəstəlikləri, o cümlədən boyun nahiyəsində disk yırtığı, bəzi insanlarda başgicəllənmə ilə müşayiət oluna bilir. Bundan əlavə, təzyiq dərmanları, sakitləşdirici və yuxu dərmanları, bəzi antibiotiklər yan təsir kimi başgicəllənmə yarada bilər. Dərmanı özbaşına dayandırmayın, bu barədə həkiminizə məlumat verin.

Aşağıdakı əlamətlərdən biri başgicəllənmə ilə birlikdə yaranarsa, gözləmədən təcili tibbi yardım (103) çağırın və ya ən yaxın təcili yardım xidmətinə müraciət edin:

⚠️ qəfil, həyatda heç vaxt olmayan şiddətdə baş ağrısı

⚠️ nitqin pozulması, sözləri tələffüz edə bilməmək

⚠️ üzün bir tərəfinin əyilməsi, əl və ya ayaqda zəiflik, keyləşmə

⚠️ görmə itkisi və ya qoşa görmə

⚠️ huşun itməsi və ya huşun dumanlanması

⚠️ sinə ağrısı, güclü ürək döyüntüsü, nəfəs darlığı

⚠️ yüksək hərarət və boyunda tutulma

⚠️ baş zədəsindən sonra yaranan başgicəllənmə

⚠️ yeriyə bilməyəcək dərəcədə güclü tarazlıq pozuntusu

Bu əlamətlər insult, ürək xəstəlikləri və ya beyin qanaxması kimi təcili müdaxilə tələb edən vəziyyətlərin siqnalı ola bilər.

Baş gicəllənməsi ilə ilk növbədə nevroloq müayinəsindən keçmək məsləhətdir. Lazım gəldikdə sizi LOR həkiminə (daxili qulaq problemləri üçün), kardioloqa (ürək və təzyiq problemləri üçün) və ya terapevtə yönləndirə bilər. Hospitalımızdakı mütəxəssislərlə tanış olmaq üçün həkimlərimiz səhifəsinə baxa bilərsiniz.

Düzgün müalicə üçün əvvəlcə səbəb müəyyən edilməlidir. Müayinə adətən aşağıdakı mərhələlərdən keçir:

🗣️ şikayətlərin ətraflı dinlənilməsi: başgicəllənmənin necə başladığı, nə qədər davam etdiyi, hansı vəziyyətdə güclənməsi

🩺 nevroloji müayinə və tarazlıq testləri

📈 qan təzyiqinin müxtəlif vəziyyətlərdə (uzanmış və ayaq üstə) ölçülməsi

🧪 qan analizləri: hemoqlobin, qan şəkəri, B12 vitamini və lazım olduqda digər göstəricilər

❤️ EKQ və ürək müayinələri

👂 eşitmə və vestibulyar sistem testləri

🧲 lazım gəldikdə beynin MRT və ya damar müayinələri

Ümumi sağlamlığı yoxlamaq istəyənlər üçün check-up paketləri də mövcuddur.

Müalicə tamamilə səbəbdən asılıdır.

Məsələn:

🔹 BPPV zamanı həkim xüsusi repozisiya manevrləri (məsələn, Epley manevri) tətbiq edir. Bu üsul çox vaxt qısa müddətdə rahatlıq verir.

🔹 Təzyiq pozuntusu olduqda təzyiq tənzimlənir.

🔹 Anemiya və ya vitamin çatışmazlığında çatışmayan maddələr bərpa edilir.

🔹 Vestibulyar nevrit və ya Menyer xəstəliyində həkim təyinatı ilə dərman və reabilitasiya məşqləri aparılır.

🔹 Stress və yuxu pozuntuları ilə bağlı hallarda həyat tərzi dəyişiklikləri və lazım olduqda psixoloji dəstək tövsiyə olunur.

Dərmanları özbaşına qəbul etmək başgicəllənmənin əsl səbəbini gizlədə və vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Ona görə müalicəni mütləq həkimlə razılaşdırın.

Baş gicəllənməsi başlayan kimi aşağıdakı addımlar vəziyyəti yüngülləşdirə bilər:

🪑 dərhal oturun və ya uzanın, qəfil hərəkətlər etməyin

👀 gözlərinizi bir nöqtəyə dikin, parlaq işıqdan və səs-küydən uzaq durun

💧 bir az su için, xüsusilə isti havada və ya uzun ac qaldıqdan sonra

🌬️ yavaş-yavaş dərin nəfəs alın

🚗 başgicəllənmə keçənə qədər maşın sürməyin və pilləkən çıxmayın

Bu addımlar yalnız ilk yardımdır. Başgicəllənmə təkrarlanırsa, mütləq həkimə müraciət edin.

💧 gün ərzində kifayət qədər su için

🍽️ qida rejiminə əməl edin, uzun müddət ac qalmayın

😴 yuxu rejiminizi nizamlayın

🪜 oturub-durarkən yavaş qalxın

🚭 siqaret və həddindən artıq spirtli içki qəbulundan çəkinin

🏃 mütəmadi yüngül fiziki aktivlik edin

🩺 təzyiqinizi və qan şəkərinizi mütəmadi yoxlayın

Baş gicəllənməsi hər gün olarsa, nə etməliyəm?

Hər gün təkrarlanan baş gicəllənməsini gözləmək olmaz. Səbəb təzyiq, anemiya, daxili qulaq və ya sinir sistemi problemi ola bilər. Nevroloqa müraciət edərək müayinədən keçmək lazımdır.

Baş gicəllənməsi təzyiqdən ola bilərmi?

Bəli. Həm aşağı, həm də yüksək təzyiq baş gicəllənməsi yarada bilər. Təzyiqinizi evdə ölçüb nəticələri həkiminizə göstərin.

Baş gicəllənməsi və ürək bulanma niyə birlikdə olur?

Daxili qulaq və beyin tarazlıq siqnallarını eyni mərkəzlərə ötürür. Vestibulyar sistem pozulduqda bu mərkəzlər ürək bulanma və qusma refleksini də işə salır.

Stress baş gicəllənməsinə səbəb ola bilərmi?

Bəli. Güclü stress və həyəcan nəfəs alma ritmini dəyişir, bu da başgicəllənmə və “başın yüngülləşməsi” hissi yarada bilər. Lakin stressə aid etməzdən əvvəl digər səbəblər müayinə ilə istisna edilməlidir.

Baş gicəllənməsi keçməyəndə hansı vitaminlər çatışmır?

Ən çox dəmir və B12 vitamini çatışmazlığı ilə əlaqələndirilir. Lakin hansı maddənin çatışdığını yalnız qan analizi göstərir, ona görə vitaminlərə özbaşına başlamaq düzgün deyil.

Qeyd: Bu məqalə maarifləndirmə məqsədi daşıyır. Sağlamlığınızla bağlı qərarlar verməzdən əvvəl həkimlə məsləhətləşin.